Ciąża i karmienie to czas, w którym profilaktyka raka piersi często schodzi na dalszy plan, bo wiele kobiet zakłada, że w tym okresie nie można się badać. To błędne przekonanie, a odkładanie badań na później może opóźnić wykrycie zmian, które warto skonsultować jak najwcześniej.
Dlatego zebrałyśmy pytania od Mam z naszej społeczności i poprosiłyśmy o odpowiedzi specjalistę. Lek. Adrian Orłowski jest absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum i odbywa specjalizację z radiologii i diagnostyki obrazowej w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie, a wcześniej pracował w Narodowym Instytucie Onkologii. Specjalizuje się w USG piersi, zwłaszcza w diagnostyce zmian ogniskowych, i prowadzi warsztaty edukacyjne z USG piersi dla fundacji Rak’n’Roll.
Poniżej znajdziecie jego odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiały się w Waszych wiadomościach.
Czy okres ciąży/karmienia piersią chroni przed rakiem piersi?
Karmienie piersią: Karmienie piersią posiada udokumentowane działanie ochronne, które kumuluje się w czasie - szacuje się, że każde 12 miesięcy laktacji obniża ryzyko wystąpienia raka piersi o około 4,3%. Ochrona ta wynika z zahamowania owulacji w czasie karmienia, co obniża całkowitą życiową ekspozycję organizmu na estrogeny,
Ciąża: Donoszona ciąża, szczególnie pierwsza przed 30. rokiem życia, trwale obniża ryzyko zachorowania. Proces ten powoduje pełne zróżnicowanie i dojrzewanie komórek gruczołu piersiowego, co czyni je mniej podatnymi na kancerogenne mutacje.
Czy można wykonywać USG piersi podczas karmienia piersią? Moj ginekolog stwierdził, że nie wykonuje się USG piersi w ciąży, bo zmienia się cała struktura - czy to prawda?
USG podczas karmienia piersią i podczas ciąży jest bezpieczne i obydwa stany nie chronią całkowicie przed zachorowaniem - badanie jest zalecane raz w roku. Istnieją oficjalne wytyczne co do wykonywania USG w trakcie ciąży:
Kobiety powyżej 35. roku życia: Rutynowe wykonanie USG piersi jest zalecane w I trymestrze ciąży.
Kobiety poniżej 35. roku życia: Zaleca się rozważenie wykonania USG piersi w I lub II trymestrze ciąży (coraz więcej ośrodków traktuje to jako standard opieki okołoporodowej dla wszystkich ciężarnych).
Diagnostyka zmian objawowych (pilna): Każda palpacyjnie wyczuwalna zmiana, asymetria, patologiczny wyciek z brodawki, wciągnięcie skóry lub powiększenie węzłów chłonnych wymaga natychmiastowej oceny USG, bez względu na wiek pacjentki i wiek ciążowy.
Czy podczas ciąży można wykonać mammografię?
Tak, w ciąży można wykonać mammografię, jednak nie stosuje się jej jako badania przesiewowego, lecz wyłącznie jako celowaną diagnostykę uzupełniającą w ściśle uzasadnionych przypadkach.
Czy można leczyć raka piersi będąc w ciąży?
Tak, raka piersi można i należy leczyć w trakcie trwania ciąży. Przerwanie ciąży nie poprawia rokowania matki i zgodnie z aktualnymi wytycznymi onkologicznymi nie jest rutynowo zalecane. Schemat terapii jest jednak modyfikowany i ściśle uzależniony od trymestru ciąży oraz biologii guza.
Gen chek2 patogenny, jakie badania i jak często? Kobieta 35 lat
Pacjentka powinna pozostawać w opiece poradni genetycznej. Schemat profilaktyki często dopasowuje się zależnie od zachorowań na raka piersi, jelita grubego oraz prostaty u krewnych. W przypadku piersi wzmożony nadzór z reguły rozpoczyna się ok. 35-40 r.ż. - obejmuje on zarówno coroczną mammografię jak i USG. Często rozważa się rezonans magnetyczny jako uzupełnienie diagnostyki.
W którym dniu cyklu powinno się wykonywać samobadanie piersi?
Najlepiej 2-3 dni po ustaniu krwawienia miesięcznego.
Jak najlepiej zbadać piersi podczas laktacji! Samobadanie wystarczy?
Samobadanie powinno być wykonywane co miesiąc, do tego raz w roku USG i doraźna kontrola w razie pojawienia się objawów niepokojących jw.
Czy rozmiar piersi wpływa na ryzyko, albo na to, jakie badanie powinno się wykonać?
Rozmiar piersi nie wpływa na ryzyko. Często koreluje on z wyższym BMI. Należy pamiętać, że u kobiet po menopauzie uogólniona otyłość (a co za tym idzie - większa całkowita masa tkanki tłuszczowej, w tym w piersiach) staje się istotnym czynnikiem ryzyka. Zwiększona produkcja estrogenów w tkance obwodowej bezpośrednio stymuluje rozwój guzów hormonozależnych.
Czy oprócz USG warto też czasami profilaktycznie zrobić mammografię? Nawet jeśli w USG wszystko wygląda prawidłowo?
Mammografia jest zalecana jako badanie profilaktyczne po 40 roku życia (istnieje w Polsce program-profilaktyczny dla Pań w wieku 45-74 lata) wtedy zaleca się ją wykonywać raz na dwa lata, chyba, że lekarz prowadzący zaleci inaczej.
Miałam robione USG rok temu, ale nie przez specjalistę czy warto powtórzyć i kiedy?
USG warto powtórzyć raz w roku - najlepiej u lekarza specjalisty w zakresie radiologii i diagnostyki obrazowej lub lekarza w trakcie tej specjalizacji. Jest to jedyna specjalizacja, której program obejmuje diagnostykę obrazową piersi i wybierając lekarza tej specjalności można mieć pewność co do doświadczenia i profesjonalizmu.
Od jakiego wieku warto robić USG piersi, a od kiedy mammografie?
Zaleca się, aby pierwsze profilaktyczne USG wykonać już około 20. roku życia, a następnie powtarzać je regularnie co 1–2 lata. Od 30. roku życia rekomendowane jest wykonywanie badania corocznie.
Towarzystwa onkologiczne i radiologiczne rekomendują wykonanie pierwszej, referencyjnej (bazowej) mammografii w wieku 40 lat. W Polsce populacyjny program przesiewowy na NFZ (z bezpłatnym badaniem co 24 miesiące) obejmuje kobiety w przedziale 45–74 lat.
Czy wystarczy zwykle USG piersi czy powinno to być USG z elastografią?
Nie, rutynowe stosowanie elastografii nie jest bezwzględnie wymagane do przeprowadzenia pełnoprawnego, zgodnego ze standardami badania USG piersi.
U mnie w rodzinie nie było raka piersi, czy tez powinnam regularnie się badać?
Tak, ok. 90% nowotworów piersi występuje bez wykrytych mutacji bądź wywiadu rodzinnego.
Mam mega wrażliwe piersi i boję się że USG będzie bolało.
Warto zgłosić lekarzowi wykonującemu ten fakt przed badaniem, a badanie wykonać w momencie cyklu gdy piersi są najmniej tkliwe. Ucisk w USG jest minimalny i nie powinien wywoływać dolegliwości, które będą bolesne.
W których dniach cyklu miesięcznego najlepiej zrobić badanie USG?
Optymalnym czasem na wykonanie profilaktycznego USG piersi jest pierwsza faza cyklu miesiączkowego, zazwyczaj między 5. a 10. dniem - aczkolwiek nie wszystko da się w życiu zaplanować i badanie w innym momencie cyklu także pozwala wykryć wszelkie niepokojące zmiany.
Czy tabletki antykoncepcyjne zwiększają ryzyko raka piersi?
Tak, stosowanie antykoncepcji hormonalnej wiąże się z niewielkim, przejściowym wzrostem względnego ryzyka (RR) rozwoju raka piersi, jednak w ujęciu bezwzględnym wzrost ten pozostaje bardzo niski. Po zaprzestaniu stosowania preparatów ryzyko zaczyna spadać i po około 5–10 latach zrównuje się z ryzykiem populacyjnym.
Czy to prawda ze mammografię można zrobić najwcześniej 6 miesięcy po zakończeniu karmienia?
Nie, nie jest to bezwzględna zasada - ograniczenie to dotyczy wyłącznie rutynowej mammografii profilaktycznej (przesiewowej), natomiast w przypadku diagnostyki celowanej lub objawowej badanie można i należy wykonać bez zbędnej zwłoki.
Czy mammografia małych piersi boli? Słyszałam, że strasznie ciężko jest je zbadać.
Mammografia małych piersi jest jak najbardziej wykonalna i w pełni miarodajna, jednak sam ucisk może być w tym przypadku odczuwany jako bardziej ostry lub nieprzyjemny - głównie ze względu na mniejszą ilość tkanki tłuszczowej.
